İş Güvencesi Nedir ve Kimler Kapsamındadır?
İş güvencesi, işverenin çalışanı keyfi veya geçerli sebep göstermeden işten çıkarmasına karşı, çalışanın korunmasını amaçlayan hukuki bir mekanizmadır. İş Kanunu’nun 18–21. maddeleri kapsamında düzenlenmiştir. Özellikle şu koşulların birlikte gerçekleşmesi halinde çalışan bu korumadan yararlanabilir:
-
İşyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışıyor olması,
-
Çalışanın belirsiz süreli iş sözleşmesine tabi olması,
-
Çalışanın işyerinde en az altı aylık kıdeme sahip olması,
-
Çalışanın işveren vekili ya da üst düzey yönetici olmaması.
Bu koşullar sağlanıyorsa, işçinin haksız feshe karşı işe iade davası açma veya tazminat talep etme hakkı doğar.
Haksız veya Geçersiz Fesih Durumunda Ne Olur?
İşveren, fesih bildirimi yaparken ya işçinin davranışına, yeterliliğine ya da işin gereklerine dayalı geçerli bir sebep göstermelidir. Aksi hâlde fesih işlemi geçersiz sayılabilir. Bu durumda çalışanın hakları şu şekilde şekillenir:
-
Çalışan, fesih tarihinden itibaren 1 ay içinde arabuluculuğa başvurmalı, arabuluculuk süreci başarısız olursa 2 hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açmalıdır.
-
Mahkeme, feshin geçerli sebebe dayanmadığına karar verirse, işveren çalışana en az 4, en çok 8 aylık ücret tutarında “iş güvencesi tazminatı” ödemekle yükümlüdür. Ayrıca blankta geçen süre ücreti de talep edilebilir.
-
Çalışan, işe iade kararını takiben 10 iş günü içinde işverene başvurmalı; bu başvuruyu yapmazsa verilen kararın uygulanması sorun olabilir.
Haksız veya Geçersiz Fesih Durumunda Ne Olur?
2025 yılında yargı kararlarında dikkat edilen hususlardan biri, “performans düşüklüğü” gerekçesiyle yapılan fesihlerde işverenin objektif ölçütleri ortaya koyma zorunluluğudur. Fesih bildiriminde yer alan sebebin gerçekle bağının kurulması gerekmektedir. Ayrıca fesih öncesinde çalışana savunma hakkı verilmesi hukuken zorunludur. İşveren bu usulleri yerine getirmemişse, fesih geçersiz sayılabilir.
İş güvencesi, sadece işte kalmak değil, emeğin hukukla korunmasıdır.
Tazminat ve İlgili İşçilik Alacakları
İşe iade davasında esas mesele; işçinin işine dönmesi ya da tazminatla haklarının korunmasıdır. Ancak işe iade davası açılmışsa, bu davayla birlikte hemen kıdem veya ihbar tazminatı talep edilmesi usul açısından uygun değildir çünkü ilişki devam ettirilme yönündedir. Eğer işe iade talebi reddedilirse, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin alacağı, fazla mesai alacağı gibi işçilik alacakları gündeme gelebilir. İş güvencesi kapsamında olmayan işçilerin de fesih sonrası ihbar tazminatı veya kıdem tazminatı gibi hakları olabilir ancak kapsam ve miktarlar farklıdır.
Arabuluculuk Süreci ve Davanın Açılması
2025’te arabuluculuk, iş hukuku davalarında önemli bir ön şart hâline gelmiştir. İşten çıkarılan işçi, öncelikle arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu süreçte anlaşma sağlanamazsa tutanağa bağlanmalı ve ardından mahkemeye başvurulmalıdır. Arabuluculuk şartının yerine getirilmemesi usulden reddi doğurabilir.
Dava süreci boyunca işçiye uygun hukuki destek alınması, hak kaybının önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.
İşverenin Yükümlülükleri ve Savunma Hakkı
İşveren, fesih sürecinde yalnızca sebep göstermemekle kalmamalı; ilgili yönetmelik ve iç prosedürlere uygun olarak savunma hakkı vermeli, yazılı bildirim yapmalı ve fesih gerekçesini belgelemelidir. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde fesih işlemi geçersiz sayılabilir.
2025’e Özgü Gelişmeler ve İçtihatlar
2025 yılında özellikle yargı kararlarında “işverenin denetim ve ölçüt yükümlülüğü”, “savunma hakkı eksikliği”, “arabuluculuk belgesi” gibi unsurlara yönelik sorgulama dikkat çekmektedir. Bu sayede iş güvencesi davalarının hem teknik yönü (örneğin belge, yazılı fesih, işçi sayısı) hem de hukuki yönü (ölçülülük, usulüne uygunluk) daha da önem kazanmıştır.
Sonuç
Haksız veya geçersiz fesih sürecinin sonucunda haklarını bilmeden hareket etmek büyük bir kayba yol açabilir. Bu sebeple işten çıkarılma sonrası süreçte zamanında ve doğru adım atmak hayati önem taşır.
Yüce Albayrak Hukuk Bürosu, işten çıkarma sonrası işe iade, tazminat ve işçilik alacakları konusunda profesyonel danışmanlık sunarak müvekkillerinin haklarını güvence altına alır.
